Uzun yıllar Anavatan Partisi İl Başkanlığı, MHP Yönetim Kurulu üyeliği yapan şehrin hafızası ve kütüphanesi, Fikir Isparta Topluluğu üyesi Atila Kurtul, Demokrat Gazetesi’ne Isparta’nın ekonomik dönüşümünü değerlendirdi: “Isparta artık bir öğrenci şehri değil; yeni vizyonu turizm olmalı.”
Gazetemize konuşan Atila Kurtul, şu değerlendirmelerde bulundu: ‘Son günlerde Isparta'nın ekonomik geleceği üzerine yapılan değerlendirmelerde, üniversitelerdeki öğrenci sayısındaki düşüşten hareketle "Isparta artık bir öğrenci şehri değil; yeni vizyonu turizm olmalı" görüşü öne çıkmaktadır. Mesele, öğrenciyi ve turisti birbirinin alternatifi olarak görmek değildir. Asıl mesele, Isparta'nın yıllardır büyük ölçüde üniversite ekonomisine yaslanan ekonomik yapısını; üniversiteleri de koruyup güçlendirerek çok sektörlü bir ekonomik modele dönüştürmektir.
ISPARTA'NIN EKONOMİK DÖNÜŞÜMÜ: ÖĞRENCİ BAĞIMLILIĞINDAN ÇOK BOYUTLU MODELE
Isparta'nın ekonomik yapısındaki dönüşüm ve temel bulguları, birbirini tamamlayan dört ana başlık altında şu şekilde özetleyebiliriz:
- ÖĞRENCİ NÜFUSUNDAKİ KESKİN ÇÖKÜŞ:
Isparta ekonomisini uzun yıllar besleyen toplam öğrenci mevcudunun son 10 yılık dönemi: 2015-2016 akademik yılında 80.346 iken (SDÜ İç Raporu, 2015), 2025-2026 döneminde SDÜ ve ISUBÜ olmak üzere iki üniversitenin toplamında yaklaşık 57.700'e gerilemiştir (Üniversite İstatistikleri, 2025-2026). Bu süreçte toplam öğrenci sayısı 22.646 kişi azalarak %28,2 oranında bir daralma yaşamıştır.
-DEMOGRAFİK KIRILMA:
Öğrenci sayısındaki bu belirgin daralma, kentteki genel nüfus yapısını da doğrudan etkilemiş; yaşlı nüfus oranının Cumhuriyet tarihinde ilk kez genç nüfus oranını geride bırakmasına yol açmıştır.
-YEREL EKONOMİYE ETKİSİ:
Öğrenci eksenli büyüme modelinin zayıflaması; yerel esnafı, konut sektörünü ve hizmetler ekonomisini olumsuz etkileyerek somut ekonomik kayıplara neden olmaktadır.
-YENİ KALKINMA ZORUNLULUĞU:
Ortaya çıkan bu tablo, kentin yalnızca yükseköğretime dayalı büyüme modelinden hızla uzaklaşmasını; turizm, tarım ve sanayi eksenli, entegre ve sürdürülebilir bir kalkınma modeline geçmesini zorunlu kılmaktadır.
1. YÜKSEKÖĞRETİM ÖĞRENCİ NÜFUSUNDAKİ AZALMA VE ISPARTA EKONOMİSİNE YILLIK MALİYETİ
HESAPLAMA YÖNTEMİ VE VARSAYIMLAR
2015-2016 öğretim yılında Isparta'daki üniversitelerin toplam öğrenci mevcudu 80.346 iken, 2025-2026 öğretim yılında bu sayı yaklaşık 57.700'e gerilemiştir. Buna göre kayıp öğrenci sayısı 22.646'dır. Kent nüfusunun yaklaşık % 20'sini oluşturan bu "kayıp öğrenci" kitlesi, Isparta'da her beş kişiden birinin üniversiteli olduğunu ortaya koymaktadır.
YÜKSEKÖĞRETİM ÖĞRENCİ NÜFUSUNDAKİ AZALMANIN ISPARTA EKONOMİSİNE YILLIK MALİYETİ
İstanbul, Ankara ve İzmir dışındaki orta ölçekli Anadolu şehirleri referans alındığında, bir öğrencinin kira, gıda, hizmet, kırtasiye ve sosyal yaşam giderlerini kapsayan aylık ortalama yaşam maliyeti 13.000 TL olarak kabul edilmektedir. Öğrencilerin şehirde fiilen bulunduğu süre ise akademik takvime bağlı olarak 9 ay üzerinden hesaplanmaktadır.
DOĞRUDAN EKONOMİK KAYIP HESABI
Orta ölçekli Anadolu şehirlerindeki ortalama yaşam maliyetleri ve akademik takvim süresi baz alındığında, 2025-2026 eğitim-öğretim döneminde yaşanan öğrenci azalışının yerel ekonomiye yansıyan tablosu iki temel boyutta şekillenmektedir. Toplam 22.646 öğrencinin eksilmesiyle birlikte, piyasaya doğrudan girmeyen harcamalar yıllık 2,65 milyar TL tutarında doğrudan bir ekonomik kayıp yaratmaktadır. Esnaf ve hizmet sektöründe döngüsel olarak hissedilen bu doğrudan harcama daralmasının 1,6'lık çarpan katsısıyla sektörel yayılımı hesaplandığında, kentin ticari hayatında ortaya çıkan toplam ekonomik daralma yıllık 4,24 milyar TL seviyesine ulaşmaktadır*.Ancak öğrenci sayısındaki bu azalma, Isparta'nın üniversite kimliğinden vazgeçmesi gerektiği anlamına gelmez. Tam tersine, bugün yapılması gereken; yalnızca daha fazla öğrenci peşinde koşmak değil, daha nitelikli öğrenci, daha güçlü akademik yapı, daha yüksek başarı sıralaması ve üniversite-sanayi iş birliği üzerine kurulu bir model geliştirmektir. (\*Not: Rakamlar kesinleşmiş bir ekonomik kayıp değil, kullanılan öğrenci harcaması ve çarpan varsayımlarına dayalı tahmini büyüklüklerdir).
2. ISPARTA'DA NÜFUSUN YENİ YÜZÜ: ÖĞRENCİ AZALIRKEN EMEKLİ ARTIYOR
Yukarıdaki öğrenci verileri; yalnızca kayıt kaybını değil, kentin nüfus kompozisyonundaki daha derin bir dönüşümü de işaret ediyor. TÜİK verilerine göre Isparta'da 2020 yılında %12 olan yaşlı nüfus (65 yaş üstü) oranı, 2024 sonu itibarıyla %15,5'e yükselmiş ve tarihinde ilk kez kentte yerleşik genç nüfus oranını (%15,4) geride bırakmıştır. Türkiye genelinde genç nüfus oranı %14,8 iken Isparta'nın %15,4 ile hâlâ bu ortalamanın üzerinde görünmesi, üniversite nüfusunun istatistiksel olarak şehri hâlâ "genç" gösterdiği; ancak kalıcı/yerleşik nüfus yapısında ibrenin emekliler lehine döndüğü anlamına gelmektedir.
- 2020: Yaşlı nüfus oranı %12 — genç nüfus oranı daha yüksek
- 2024: Yaşlı nüfus oranı %15,5, genç nüfus oranı %15,4 (ilk kez yaşlı nüfus öne geçti)
- Türkiye ortalaması genç nüfus oranı: %14,8. Isparta hâlâ bu ortalamanın üzerinde, ancak yaşlanma hızı ülke ortalamasının üstünde.
Kısacası: Isparta istatistiksel olarak hâlâ bir "öğrenci şehri" görünümü taşısa da yerleşik nüfus dinamikleri kenti sessizce bir "güller ve emekliler şehri “ne dönüştürmektedir; bu dönüşüm, kalkınma stratejilerinin yalnızca öğrenci nüfusuna dayalı modelden sıyrılarak turizm, sağlık, geriatri hizmetleri ve tarımsal sanayiyi kucaklayan bütüncül bir yapıya kavuşturulmasını zorunlu kılmaktadır.
3. ISPARTA EKONOMİSİNDE ÖĞRENCİ ETKİSİNİN AZALMASI VE ÇOK SEKTÖRLÜ ÇÖZÜM MODELİ
Şehrin kalkınması, sayısal öğrenci kitlesine bağımlı kalmak yerine, küresel ölçekte nitelikli insan kaynağını, turizmi ve teknolojiyi çeken entegre bir yapıya kavuşturulmalıdır. Isparta, gelecekte ekonomik gücünü tek bir kaynağa (öğrenci-esnaf) bağlamak yerine; eğitim, turizm, tarım, sanayi ve teknolojiyi entegre eden çok boyutlu bir cazibe merkezi haline gelmelidir. Böylece "öğrenci ekonomisi çarpanı" yerine, şehrin farklı sektörlerden beslenen daha dayanıklı ve büyümeye açık bir "bileşik ekonomik çarpan" modeline geçiş sağlanmış olur.
SONUÇ: GÜL BAŞKENTİNDEN YENİ NESİL EKONOMİYE — ISPARTA'NIN 6 SEKTÖRLÜ YÜKSELİŞİ
Isparta'nın ekonomik geleceğini yalnızca "kaç öğrenci gelecek?" sorusu üzerinden planlamak doğru değildir. Ancak buradan çıkarılacak sonuç da "üniversitelerden vazgeçelim" olmamalıdır. Tam tersine; Nitelikli Üniversite ve Bilgi Ekonomisi, şehrin ekonomisinde tek başına değil; Dört Mevsim Turizm, Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayi, Gıda Sanayi ve İhracat, Teşvik Avantajlarının Stratejik Kullanımı ile Teknoloji ve Dijital Ekonomi ile birlikte, şehrin büyümesinde ortak bir dinamo görevi üstlenmelidir. Böylece Isparta, "Gülün Başkenti" kimliğinden "Geleceğin Ekonomisi “ne uzanan dönüşümü, altı sektörün birlikte taşıdığı bir yükseliş modeliyle gerçekleştirebilir:
1. Nitelikli Üniversite ve Bilgi Ekonomisi
2. Dört Mevsim Turizm
3. Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayi
4. Gıda Sanayi ve İhracat
5. Teşvik Avantajlarının Stratejik Kullanımı
6. Teknoloji ve Dijital Ekonomi
Tek bir sektöre bağımlı büyüme modelinden, altı sektörün birbirini beslediği ve dışsal şoklara karşı daha dirençli bir ekonomik yapıya geçiş; Isparta'nın önündeki temel stratejik dönüşümdür. Bu alanlar birbirinin alternatifi değildir. Tam tersine, birbirini besleyebilir. Üniversite tarıma teknoloji kazandırabilir; teknoloji tarımsal verimliliği artırabilir. Tarım sanayiye hammadde sağlayabilir; sanayi ürünleri turizm aracılığıyla tanıtılıp satılabilir. Turizm; köylünün ürününü, esnafın hizmetini, restoranın yemeğini, otelin yatağını ve ulaşım sektörünün gelirini büyütebilir. Sağlık sektörü ise yeni bir hizmet ekonomisi oluşturabilir. İşte Isparta'nın aradığı kalkınma modeli budur. Bu nedenle Isparta'nın geleceğini "Kaç öğrenci gelecek?" sorusuna indirgemek de "Öğrenci artık gelmiyor, turizme geçelim" demek de yeterli değildir. Asıl mesele şudur: Isparta'nın sahip olduğu bütün ekonomik ve beşerî kaynakları nasıl daha yüksek katma değere dönüştürebiliriz?
Kaç nitelikli öğrenci? Kaç turist ve kaç geceleme? Ne kadar tarımsal üretim? Ne kadar ihracat? Ne kadar sağlık ve geriatri turizmi? Ne kadar teknoloji ve Ar-Ge?Bu sorulara verilecek yanıtlar, Isparta'nın önümüzdeki on yılını şekillendirecek. Yazının yarın yayımlanacak ikinci bölümünde, 2025'te yürürlüğe giren yeni teşvik sisteminin Isparta'ya açtığı stratejik fırsat pencerelerini, turizmde çeşitlendirme (sağlık, geriatri ve agro-turizm) stratejilerini ve kentin tarımsal üretim gücünü sanayiye bağlayacak somut adımları ele alacağız’ dedi. Not: Atila Kurtul’un değerlendirmelerinin devamı yarınki sayımızda yer alacaktır.
