TÜBİTAK "1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı” kapsamında önerilen projelerin bilimsel değerlendirme süreci tamamlanırken Üniversitemiz Yenişarbademli Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ayşe Gülden Aday Kaya’nın yürütücü olduğu “Karaçam (Pinus nigra) Ormanlarında Diplodia sapinea’nın Yaygınlığı, Zarar Şiddeti, Moleküler Doğrulaması ve Tür Dağılım Risk Modellemesi” projesi desteklenmeye hak kazandı.
Yürütücü: Doç. Dr. Ayşe Gülden Aday Kaya (ısparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi)
Araştırmacılar: Doç. Dr. Ceyda Beram (denizli Pamaukkale Üniversitesi), Dr. Öğr. Üyesi Funda Oskay (Çankırı Karatekin Üniversitesi), Doç. Dr. Serkan Özdemir (ısparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi)
Danışman: Prof. Dr. Tuğba Doğmuş Lehtijarvi (ısparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi), Prof. Dr. Ahmet Mert (ısparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi)
Proje Özeti:
Proje kapsamında, Türkiye’de Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgesinde yayılış yapan karaçamlarda Diplodia sürgün yanıklığının varlığı ve zararı ile günümüz ve iklim senaryolarına göre gelecekteki dağılımı araştırılacaktır. Patojenin karaçam ormanlarındaki yayılışı ve şiddetinin ve bunlar üzerinde etkili faktörlerin belirlenmesi amacı ile yapılacak olan arazi çalışmaları aynı zamanda patojenin tür dağılımın modellenmesi için gerekli çevresel ve konukçu özelliklerine ilişkin altlık verilerin elde edilmesi amacına hizmet edecektir. Elde edilecek veriler, fungusun, tür dağılım modellemesi yaklaşımı ile i) potansiyel mevcut ve ii) gelecek iklim değişikliği senaryoları altında tahmini yayılış alanların belirlenmesine olanak verecektir. Hastalık durumu ve şiddeti ile çevresel ve konukçu özelliklerine ait veriler sistematik olarak belirlenecek olan örnek alanlardan toplanacaktır. Tüm örnek alanlarda, hastalık etmeninin D. sapinea olup olmadığı LAMP ve Real Time PCR analizleri ile doğrulanacaktır.
İklim değişikliğinin ormanları çeşitli şekillerde etkilediği bilinmektedir. İklim değişikliğinin etkisi ile bazı ağaç türlerinin yayılış alanları azalırken, orman zararlıları ve patojenlerinin de yayılışları ve zarar şiddetleri artabilmektedir. Diplodia sapinea iklim değişikliğinin etkisi ile yayılış alanı ve zarar şiddeti giderek artan orman patojenleri arasında dünya çapında ilk sıralarda adı geçen fungal bir patojendir. Diğer taraftan, karaçamların özellikle azalan yağışlar ve artan sıcaklıklara karşı hassas olduğu ve ülkemiz de dahil birçok Akdeniz ülkesinde iklim değişikliğinden olumsuz etkilendikleri bilinmektedir. Karaçam, kuraklığa duyarlı olduğu gibi, D. sapinea enfeksiyonlarına karşı da hassas türler arasında yer almaktadır. Bu durum, Akdeniz bölgesi karaçam ormanları üzerindeki iklim değişikliği kaynaklı tehdidin şiddetini önemli oranda arttırabilecek bir risk faktörüdür. Bu proje kapsamında Karaçam-Diplodia patosisteminin iklim değişikliğinden önemli ölçüde etkilendiği de göz önünde bulundurularak, D. sapinea’nın karaçam ormanları üzerindeki etkileri disiplinler bir yaklaşımla ele alınmıştır. Proje kapsamında yürütülecek çalışmalar ile D. sapinea’nın karaçam ormanlarının dayanıklılığı, dirençliliği ve duyarlılığı üzerindeki etkileri araştırılarak, iklim değişikliğinin ve tetiklediği değişimlerin ormanları nasıl etkilediği daha iyi anlaşılabilecek ve bunların etkilerinin azaltılması için geliştirilecek adapte yönetim stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır. Ayrıca, bu konunun önemini ve ekonomik-ekolojik getirilerini ortaya koymak ve ormanlarımızın sağlığını koruyarak, doğal kaynaklarımızın daha etkili bir şekilde kullanılmasını sağlamak amaçlanmıştır. Birçok bilimsel verinin elde edileceği bu proje bilimsel açıdan literatüre yeni bilgiler katacak olmasının yanı sıra genç bilim insanlarının yetiştirilmesine de büyük katkılar sağlayacaktır.
