Isparta Evleri olarak anılan geleneksel mahalle dokusu şehrin kültürel mirasının önemli bir parçası olarak biliniyor. Son yıllarda restorasyon çalışmalarıyla bu evlerin bir kısmı korunurken, büyük bir kısmı ise adeta makus talihine terk edildi.
Bir zamanlar bölgenin kültürel ve mimari parçası olan Tarihi Isparta Evleri, restore edilmediği için yıkık dökük hale geldi. Yıllardır bakımsız bırakılan evler, kültürel mirasların birer birer kaybolmasına yol açıyor.
Bir çok mahalle sakini eski evlerin restore edilip değerlendirilmesini talep ediyorlar. Evin yıkık-dökük olmasıyla birlikte harabe haline geldiğini belirten ve isimlerinin açıklanmasını istemeyen mahalle sakinleri, “ Buraya genellikle akşam saatlerinde gençler geliyor ve eski evlerin çevresinde dolaşıyorlar. Mahallelerimiz sıklıkla kontrol ediliyor ama biz yine de tedirgin oluyoruz. En azından evlerin hem yenilenip mahallemize kazandırılması, hem de bu durumdan kurtarılması gerekiyor. Bakımsız kalmasıyla birlikte duvarlara da çok fazla yazılar yazılmış durumda ve bu da kötü bir görüntüye sebep oluyor. Hemen karşısında okul var ve öğrenciler için de risk barındırıyor. En kısa zamanda yapılmasını talep ediyoruz.” Dedi.
Tarihi dokularıyla dikkat çeken mahallelerdeki evler, geçmişten günümüze kadar ayakta kalmayı başaran nadir yapıların arasında yer alıyor. Bu evlerin restore edilip değerlendirilmesi, gelecek nesillere aktarılmasında büyük katkı sağlayacak.
18 VE 19. YÜZYILIN YANSIMALARI
Isparta’nın kültürel konut tarihi, Anadolu’nun geleneksel Türk evi mimarisinin özgün bir örneğini yansıtır. Şehir özellikle 18. ve 19. yüzyıllarda gelişen sivil mimarisiyle dikkat çeker.
OSMANLI DÖNEMİ KONUTLARI
Isparta’daki geleneksel evler genellikle:
Ahşap karkas ve kerpiç dolgu tekniğiyle yapılmıştır.
1–2 katlıdır ve üst katlar sokağa doğru çıkma (cumba) yapar.
İç sofalı veya orta sofalı plan tipine sahiptir.
Geniş avlu ve bahçelerle çevrilidir.
Bu evlerde mahremiyet önemli olduğu için pencereler genellikle üst katta ve kafeslidir. Alt katlar daha çok depo ve hizmet alanı olarak kullanılmıştır.
19. YÜZYIL VE TİCARİ ETKİ
Isparta’nın halı ve gül üretimiyle zenginleştiği dönemlerde konut mimarisinde daha süslü cepheler, ahşap işçiliği ve taş detaylar görülmeye başlanmıştır. Varlıklı ailelerin evleri daha büyük ve gösterişli yapılmıştır.
CUMHURİYET DÖNEMİ
Yüzyılın ortalarından itibaren betonarme yapılar yaygınlaşmış, geleneksel evlerin bir kısmı yıkılmıştır. Ancak bazı mahallelerde tarihi doku korunmaktadır.
GÜNÜMÜZDE
Özellikle Isparta Evleri olarak anılan geleneksel mahalle dokusu, şehrin kültürel mirasının önemli bir parçasıdır. Son yıllarda restorasyon çalışmalarıyla bu evlerin bir kısmı korunarak turizme kazandırılmaktadır. Ancak unutulan ya da varisi bulunmayan birçok tarihi evde, adeta makus talihine terk edildi.