Fizyoterapist Hüseyin Özcan Uyarıyor:
ÖĞRETMENLERDE BOYUN VE SIRT AĞRISI NEDEN BU KADAR YAYGIN?
Öğretmenliğin, dışarıdan hafifmiş gibi görünen fakat mikro-yüklerin sürekli biriktiği, bedeni ince ince yoran bir meslek olduğuna değinen Fizyoterapist Hüseyin Özcan, “Ağrı çoğu zaman tek bir anın sonucu değil; bir günün, bir yılın hatta bir kariyerin toplamıdır” dedi.
Özcan, “Hocam, günün başında hiçbir şeyim yoktu… Ama akşama doğru boynumdan kola doğru yayılan o derin sızı yine başladı.” Bu ifade ve benzerlerini öğretmenlerimizden sıkça duyuyoruz. Çünkü öğretmenlik, dışarıdan hafifmiş gibi görünen fakat mikro-yüklerin sürekli biriktiği, bedeni ince ince yoran bir meslek. Ağrı çoğu zaman tek bir anın sonucu değil; bir günün, bir yılın hatta bir kariyerin toplamıdır.
GÖRÜNMEYEN GERÇEK: MİKRO YÜKLENMENİN KÜMÜLATİF ETKİSİ
Öğretmenlerin gün içindeki hareket örüntüsü çok belirgin:
• Tahtaya defalarca yazmak (kolun omuz seviyesinin üstünde tekrarlayan aktivitesi)
• Uzun süre öne eğimli baş pozisyonu ile okuma
• Bilgisayarda ders hazırlarken statik duruş
• Sınıfta sürekli ayakta kalma
• Kitap taşıma, eğilme, toparlama gibi düşük şiddetli ama çalışma günü boyunca onlarca kez yapılan hareketler
Bu aktivitelerin her biri tek başına zararsız görünür. Fakat literatür bize şunu söylüyor: Düşük şiddetli ama sürekli tekrar eden yüklenme, kas-iskelet sistemi üzerinde en yıpratıcı etkilerden biridir. 310 öğretmenle yapılan 2022 tarihli bir çalışmada, öğretmenlerin %56’sının boyun, %53’ünün bel/sırt ağrısı yaşadığı bildirildi. Bu oran birçok meslek grubunun üzerindedir.
AĞRI NEDEN BOYUNDAN KOLA DOĞRU YANSIR?
Servikal omurga, hem mekanik yüklenmeye hem de stres kaynaklı kas tonusu artışına en duyarlı bölgelerden biridir.
Bu nedenle boyun kaynaklı ağrı çoğu zaman:
• Kola, skapulaya veya üst sırt hattına yansıyan,
• Yanma, sızlama veya derin baskı hissiyle tarif edilen,
• Kas ve bağ dokusu kaynaklı yansıyan ağrı paternleri şeklinde ortaya çıkar.
Bu, halk arasında sanıldığı gibi her zaman “sinir sıkışması” değildir; çoğu zaman miyofasyal gerilim kaynaklı yansıyan ağrıdır.
STRES, ZAMAN BASKISI VE SORUMLULUK: BEDENİN GÖRÜNMEZ YÜKÜ
Öğretmenlik yalnızca fiziksel değil; aynı zamanda bilişsel ve duygusal bir meslek. Ders yetiştirme baskısı, kalabalık sınıflar, sürekli dikkat gereksinimi… bunların hepsi otonom sinir sistemini uyarır. Uluslararası çalışmalar, yüksek stres düzeyinin boyun ve sırt ağrısı riskini anlamlı şekilde artırdığını gösteriyor.
BİLİMİN GÖSTERDİĞİ RİSK HARİTASI
2023–2024 sistematik incelemelerine göre öğretmenlerde ağrı riskini artıran temel faktörler:
• Uzun süreli statik duruş
• Omuza kadar kaldırılan kol ile tekrarlayıcı yazma
• Öne eğik baş pozisyonu (özellikle masa başı ve tahta hazırlığı sırasında)
• Bilgisayar ekran yüksekliğinin yetersizliği
• Sürekli ayakta kalma
• Sürekli mikro-rotasyonlar (tahtadan öğrenciye dönerken)
• Psikososyal yük: sınıf yönetimi, zaman baskısı, performans stresi
Bu faktörler birleştiğinde kaslarda mikro-spazm, dokularda gerilim artışı, eklemlerde hareket patern bozulması meydana geliyor.
FİZYOTERAPİ NE SAĞLAR?
Ağrıyı susturmak değil, bedeni yeniden organize etmek.
1) Manuel terapi seçenekleri ile ağrının kaynağına dokunmak
Eklem mobilizasyonları, yumuşak doku teknikleri, fasya çalışmaları ve sinir kaydırma teknikleri; dokunun yüklenme kapasitesini artırır, hareketi özgürleştirir ve kas tonusunu dengeler.
2) Kas dengesini restore eden güçlendirme
Özellikle skapular stabilizatörler ve derin boyun fleksörleri güçlü olduğunda yük dengesi ciddi şekilde iyileşir.
3) Hareket davranışını yeniden eğitmek
Bu, “duruşunu düzelt” demek değildir; duruş stratejilerini yeniden programlamak demektir.
4) Stres-fizyoloji ilişkisini düzenlemek
Basit nefes sekansları bile parasempatik sistemi aktive ederek boyun kas tonusunu azaltır.
GÜNLÜK YAŞAM İÇİN 6 AKILLI ÖNERİ
* Ekranı mutlaka göz hizasına alın
* Tahtaya yazarken kolu omuz seviyesinin üzerinde uzun süre tutmayın
* Derse başlamadan önce 20–30 saniyelik hafif sırt mobilizasyon egzersizler yapın
* Ayakta dururken ağırlığı iki ayak arasında değiştirin
* Üst sırt ve boyun kaslarını haftada 2 gün güçlendirin
Bu küçük değişiklikler, gün sonunda hissettiğiniz ağrının kaderini değiştirir” dedi.
. Ahmed et al. (2022). Prevalence and Risk Factors of WRMSDs Among Teachers. BMC Public Health.
. MDPI (2023). Musculoskeletal Disorders in Primary School Teachers.
. Yue et al. (2021). Neck and Shoulder Pain in Educators.
. International Ergonomics Association Education Sector Reports (2021–2023).
BİLGİLENDİRME
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır.
Herhangi bir ağrı veya sağlık sorununuzda önce hekiminizin sonra fizyoterapistinizin danışın.