“Isparta’nın Kayıp Milyonları: Meyve
Dalda, Katma Değer Başka Şehirlerde!”
“Isparta’nın meyvesi dalda kalmayacak, üreticinin yüzü gülecek. Freeze Dry (dondurarak kurutma) teknolojisiyle elma, kiraz, kayısı, çilek ve şeftali yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülerek dünya pazarlarına ihraç edilebilecek. Üreticinin cebine daha fazla para girmesini sağlayacak bu teknoloji için ilk adımı BAKA atarken, akıllardaki soru ise aynı: Isparta bu fırsatı neden bugüne kadar değerlendiremedi?”
BAKA’nın hazırladığı ön fizibilite raporunda Gelendost’ta dondurarak kurutma yöntemiyle elma işleme tesisi kurulması önerildi. 150 ton kuru ürün kapasiteli tesis için 27 kişilik istihdam öngörülürken, Isparta’nın elma üretimindeki gücü bu yatırım modelini yeniden gündeme taşıdı. Isparta’nın tarımsal üretiminde önemli bir yere sahip olan elmanın, dondurarak kurutma (Freeze Dry) teknolojisiyle daha yüksek katma değerli bir ürüne dönüştürülmesi yeniden gündemde. Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA) tarafından hazırlanan ön fizibilite çalışmasında, Gelendost ilçesinde Freeze Dry yöntemiyle kurutulmuş elma üretimi yapacak bir tesis kurulması öngörülüyor.
1.500 TON ELMA İŞLENECEK
Hazırlanan fizibilite çalışmasında, yılda yaklaşık 1.500 ton yaş elmanın işlenmesi ve bunun sonucunda yaklaşık 150 ton dondurarak kurutulmuş elma elde edilmesi planlanıyor. Tesisin günlük yaş meyve işleme kapasitesi ise yaklaşık 5 ton olarak hesaplanıyor. Projede yılda 300 gün çalışılması ve 27 kişiye doğrudan istihdam sağlanması öngörülüyor. Fizibilite raporunda yatırımın o dönemin koşullarına göre yaklaşık 2 milyon dolar seviyesinde olması ve yatırımın yaklaşık 4 yılda geri dönmesi hesaplanmıştı. Ancak söz konusu yatırım maliyetinin fizibilite raporunun hazırlandığı döneme ait olduğu, günümüz koşullarında tesis maliyetinin yeniden hesaplanması gerektiği belirtiliyor.
799 BİN TONLUK ÜRETİM
Isparta açısından projenin en önemli avantajlarından birini ise güçlü hammadde kaynağı oluşturuyor. Isparta, 2025 yılında 799 bin 126 ton elma üretimiyle Türkiye'nin en fazla elma üreten ili oldu. Bu rakam, Türkiye'deki toplam elma üretiminin yaklaşık yüzde 35'ine karşılık geliyor.
Özellikle Eğirdir, Gelendost ve Senirkent başta olmak üzere kent genelindeki elma üretimi, kurulacak olası bir işleme tesisi için önemli bir hammadde potansiyeli oluşturuyor.
Bugün Isparta'nın elması büyük ölçüde taze olarak pazarlanırken, Freeze Dry teknolojisiyle işlenen ürünün daha uzun süre muhafaza edilebilmesi, taşınmasının kolaylaşması ve farklı pazarlara sunulabilmesi mümkün hale geliyor.
ÜRÜNÜN DEĞERİ ARTIYOR
Dondurarak kurutma yönteminde meyve önce çok düşük sıcaklıklarda donduruluyor. Ardından vakum altında içerisindeki buz, sıvı hale geçmeden doğrudan su buharına dönüştürülerek üründen uzaklaştırılıyor. Bu yöntem sayesinde elmanın rengi, aroması, şekli ve besin değerleri büyük ölçüde korunabiliyor. Ortaya çıkan ürün ise doğrudan atıştırmalık olarak tüketilebildiği gibi, gıda sanayisinde farklı ürünlerin içerisinde de kullanılabiliyor. Bu nedenle sistem, yalnızca bir kurutma yöntemi değil, aynı zamanda tarımsal ürünü katma değerli bir sanayi ürününe dönüştürme modeli olarak değerlendiriliyor.
SADECE ELMA DEĞİL
Isparta açısından Freeze Dry teknolojisinin kullanım alanı elmayla da sınırlı değil. Kentin sahip olduğu kiraz, vişne, şeftali, kayısı, çilek ve diğer meyve üretimleri de bu sistemle değerlendirilebilecek ürünler arasında bulunuyor. Özellikle taze meyvenin pazarlanmasının zorlaştığı veya ürünün düşük fiyata satıldığı dönemlerde, ürünün kurutularak yıl boyunca değerlendirilebilmesi üretici açısından alternatif bir pazar oluşturabilir.
İHRACAT POTANSİYELİ DE YÜKSEK
Türkiye'de Freeze Dry yöntemiyle üretim yapan tesislerin ürünlerini başta Avrupa ve Kuzey Amerika olmak üzere farklı dış pazarlara gönderdiği görülüyor. Bu durum Isparta açısından da yerel tarımsal üretimin ihracata yönelik yüksek katma değerli ürüne dönüştürülmesi bakımından önemli bir fırsat oluşturuyor. Isparta'nın yıllık yüz binlerce tonluk elma üretimi düşünüldüğünde, üretimin küçük bir bölümünün dahi Freeze Dry tesislerinde işlenmesi, kent ekonomisine yeni bir değer zinciri kazandırabilir. Tarladan çıkan elmanın yalnızca kilogram fiyatıyla değil, işlenmiş, paketlenmiş ve markalanmış ürün olarak değerlendirilmesi, üretici ile sanayi arasındaki bağı güçlendirirken Isparta'nın tarımsal üretimden elde ettiği gelirin artırılmasına da katkı sağlayabilir.
ISPARTA İÇİN FIRSAT KAPISI
BAKA'nın daha önce hazırladığı fizibilite raporunda doğrudan Gelendost'un yatırım yeri olarak gösterilmesi, projenin Isparta'nın tarımsal yapısıyla uyumlu olduğunu ortaya koyuyor. Bugün gelinen noktada ise Isparta'nın elma üretiminin daha da büyümüş olması, Freeze Dry yatırımının yeniden değerlendirilmesini gündeme getiriyor. 799 bin tonluk üretim gücüne sahip Isparta için soru artık yalnızca “Ne kadar elma üretiyoruz?” değil; “Ürettiğimiz elmanın ne kadarını katma değerli ürüne dönüştürebiliyoruz?” sorusu haline geliyor.
